Wimken van Diene - Ik Blief Altied Normaal",

De rock en roll was in de vroege jaren vijftig ontstaan in de Verenigde Staten, uit een samensmelting van blues en country. Je kunt er de biografie van iedere willekeurige rock-en-roller op naslaan; allemaal ondergingen ze, net als Archimes, hun Eureka-moment; de eerste keer dat ze werden ondergedompeld in en rock en roll. De hierboven al eerder aangehaalde Bruce Springsteen had het toen hij voor het Elvis Presley op tv zag. De kleine Springsteen richtte zijn vinger naar het toestel en zei tegen zijn moeder: ‘I just wanna be like him.’ Bij het aanschouwen van Elvis Presley ervoer Roger Daltrey ook een Eureka-moment. ‘Wie?’ hoor ik u denken. Ach, u weet wel, Roger Daltrey, de zanger van The Who. Iets dichter bij huis overkwam het de jonge Bennie Jolink uit Hummelo toen zijn broer op een platenspeler Tutti Frutti van Little Richard afspeelde: ‘Whop, bop, aloo whop, ahwop, bamboo, Tutti Frutti…’ Het sloeg helemaal nergens op,’ aldus Bennie, ‘maar godskelere… ik voelde me net een vlieg die tegen de muur was platgeslagen.’ De dertienjarige Willem Terhorst onderging zijn Eureka-moment eveneens toen hij voor het eerst een nummer van Little Richard hoorde: Good Golly, Miss Molly. De groezelementen liepen hem van boven naar beneden over de rug. Ik wist niet wat ik heuren, aldus Willem. Ik was d’r helemoal kapot van, in de goeie zin van ’t woord. In tegenstelling tot hun ouders hadden Willem en Bennie geen oorlog meegemaakt, maar toen de rock en roll hun Achterhoekse dorpen binnen denderde, maakten ze wel een bevrijding mee. Ze verpandden hun hart ogenblikkelijk aan de rock en roll. De passie voor muziek was er bij Willem niet met de paplepel ingegoten. Wi’j hadden helemoal gin muzikale familie. Mien vader en moesteren luustern iedere zoaterdag noar ‘De Boertjes van Buten’, een radio-programma woarin vøl hoempapa veurbi’j kwam, moar doarmet ha’j ’t ok wel gehad op muzikaal gebied. Mien vader en moeder hadden wal andere dinge te doen as instrumenten bespøllen. Mien vader zong alleen moar bi’j ’t oppoetsen van de eier. Wieters nooit. Willem senior en Everdien luisterden vooral naar schlagers en smartlappen, net als iedereen in Beltrum. I’j heuren bi’j brulftes en andere feesten alleen moar die muziek. In de woonkamer van een naburige boerderij stond een platenspeler. Doar heuren ik ’n liedjen dat mien altied is bi’jgebleven: ‘Wie Ich Noch Ein Jungske Waas’ van de Limburgse troebadoer Frits Rademacher. Den was ons ’n paar joar veur met teksten in de streektaal. Hi’j had alleen ’n wat ander genre. Frits was meer van ’t hoempapa-wark. Jaren later zou Willem de title van het hierboven genoemde nummer verwerken in de beginregel van zijn lijflied Noar ’t Café. Vader en moeder vonden rock en roll maar niks, net als al die andere vaders en moeders in Beltrum. Bekend is het verhaal over die keer dat er voor de Beltrumse kerk een straatmuzikant aangetroffen werd. De man speelde nummers van Elvis Presley. ‘Nou,’ zei de pastoor tegen hem, ‘willen ze de portemonnee hier nog een beetje trekken?’ De banjospeler maakte nijdig een wegwerpgebaar. ‘Het is hier een en al cultuurbarbaar,’ mompelde hij leunend over zijn gitaar. ‘Geen enkele persoon die mijn kassa wil spekken.’ Toen kwam er plots een Beltrumse boer voorbij, die zomaar tien gulden neerlei, waarna hij tegen de banjospeler zei: ‘Now mo’j wal derex vertrekken.’ Nadat hij voor de eerste keer met een rock-en-roll-nummer in aanraking was gekomen, begon Willem aan een muzikale ontdekkingsreis. Tegenwoordig is zoiets heel eenvoudig. Door middel van Spotify en Youtube is ieder nummer met een paar muisklikken op te vragen. In de zestiger jaren was dat echter wel anders. Voor hun dagelijkse portie rock en roll waren Achterhoekse jongeren aangewezen op Radio Luxemburg. Deze radiozender kon enkel worden ontvangen met een strakke zuidenwind. Gaandeweg ontdekte Willem artiesten als The Shadows, Jerry Lee Lewis en Chuck Berry. Die mieken volgens de olde garde alleen moar klereherrie, moar ik vond ‘t geweldege muziek. De joaren zesteg was op muzikaal gebied de mooiste tied ooit. Jammer dat de sixties niet langer hebt geduurd. Elke wekke verscheen d’r wel weer ’n goeie ni’je plaat. Doar ko’j dan ok echt al lang vanteveuren noar uutkieken. Dan zat i’j beveurbeeld te denken bi’j owzelf: Woar zol den Chuck Berry now weer met kommen? De voertaal van de rock en roll was Engels. Deze taal werd in die jaren door Achterhoekse jongeren in beperkte mate beheerst. Derhalve werd er in de lokale jongerensozen heel wat afgediscussieerd over de teksten van de nummers. Zo geloofden sommigen in Harreveld en omstreken dat Hermans Hermits het in No Milk Today hadden over een koe die bij nadere inspectie plotseling een stier was. En volgens sommige Zieuwentse jongeren zongen The Rolling Stones in Paint it Black over een bijbeunende schilder. Willem kwam via Radio Luxemburg op het spoor van de Britse groepen die de Amerikaanse rock-en-roll in een Engels tweed-jasje hadden gehesen, zoals The Beatles, The Animals en de hiervoor genoemde Rolling Stones. In die periode nam Willem een rigoureuze beslissing: hij zou zijn haren laten groeien, net als zijn Angelsaksische voorbeelden. In tegenstelling tot veel andere vaders en moeders hadden Willem senior en Everdien hier geen moeite mee. Toen Willem junior op een keer zijn haren weer had afgeschoren mompelde moeder bij het aanschouwen van haar zoon: ‘Foi, jongen toch..’ Op een klassenfoto uit die tijd is hij de enige met lange haren. De nu vergeelde foto was in eerste instantie zwart/wit. In die periode waren alle foto’s nog zwart/wit, net zoals de opvattingen van de mensen. Goed was goed. Fout was fout. Lang was lang. En haren waren kort. Daar zorgde de Beltrumse kapper wel voor. Hij schoor alle jongens over één kam. De luu zeien in ’t veurbi’jgoan wal is tegen mien: ‘Lang hoar, kort verstand.’ Vanweage mien lange heure vonden ze mien in Beltrum ‘n aparten. Doar mo’k wal bi’j zeggen da’j in Beltrum al snel ‘n aparten was. Doar hoeven i’j in principe niet al te vøl gekke dingen veur te doen. De kortgeknipte pastoor trok op zijn kansel fel van leer tegen de langharige jongeren, waarbij hij voor het gemak het kapsel van Jezus Christus maar even vergat. In de ogen van de voorganger waren langharige jongeren alleen maar goed voor rottigheid. I’j had in Lochem ‘n stelletje langheuregen veur wie dat ok wal opging. Die streupen d’n helen Achterhoek af um moar ‘n betjen ruzie te zuken. Now, a’j houweri’je wilt hebben, dan kø’j dat kriegen ok. Dat clubje beston uut allemoal grote keerls en één klein menneken. Dat opdondertje lieten ze dan argens in zien eentjen noar binnen hen goan um ‘t een en ander uut te lokken. Had hi’j dat veur mekaar, dan kwamen zien kamerøje teveurschien um de boel is effen kort en klein te sloan. Moar de meeste jongeren met lange heure waren helemoal niet agressief. Ze hadden juust, net as ik, ‘n hekkel an geweld. Doarum mieken ze ok altied dat gebaar met twee vingers in de loch: the symbol of peace. Make love, not war, was ons devies. Jongeren die het aandurfden om hun haren te laten groeien moesten in die jaren voortdurend op hun hoede zijn. Doar kan ik eiges oaver metproaten. Ik was is ‘n keer op de Veur-Beltrumse kermis. ‘n Paar bullebakken wollen wal is effen korte metten maken met dat lange hoar van mien. Ik heb ‘n hekkel an rennen, alleen toen had ik gin keus. Ik ging d’r as 'n speer vandeur, moar ze kwamen achter mien angerend. Terwijl Willem een sprint inzette begon Bob Dylan in de tent aan zijn grootste hit aller tijden: ‘How does it feel, to be on your own, like a complete unknown, like a rolling stone...’ Den keerl den veuran ‘t achtervolgende pelotonnetje rennen was ok nog is ‘n kennis van mien. Met den man had ik as kleine jongen samen nog melkbussen opgehaald. Wat ‘n eikel. Loa’w zien naam moar niet numen. Ach joa, dat soort dingen gebeurden wel vaker. A’j argens hen waren gewes en i’j wollen ‘s oavens ‘n kroketjen uut de muur halen, dan mos i’j vanteveuren eerst effen de boel verkennen um ow d'r van te vergewissen dat d’r gin kapers op de kust leien. Zijn latere bandleden van Normaal hadden in hun geboortedorpen soortgelijke ervaringen. Van alle verwensingen die men naar hun langharige hoofden slingerde was ‘malle Pietje’ nog de vriendelijkste. Jaren later zou Bennie Jolink hier over zingen in het nummer Oeh Wat ‘n Volk: ‘Ze schreeuwen mien noa: ‘Marietjen, Provo, Beatle, enzovoorts.’ As ik doar nog an terugdenk dan krieg ik van gif de koorts…’ Willem had intussen zijn fiets aan de wilgen gehangen en er was een brommer voor in de plaats gekomen. Ik had uiteraard ‘n Sparta. Onder plattelandsjongeren was dat in die joaren hét merk. In plaats van noar de kark hen ging ik op zundagmargen ok wal is stiekum hen toeren op mien Sparta, net zolang tøt de mis veurbi’j was. Ik heb in al die joaren heel wat Sparta’s versletten. Tientallen uren heb ik onder zon brommer liggen sløttelen. Man, wat ’n gemartel was dat altied. D’r bleven an ’t ende van de repartie wal is ’n paar schruufkes oaver. ‘Potverdikkenan,’ dacht ik dan bi’j mienzelf, ‘Woar zollen die dan veur zun?’ ’t Doel van al dat gesløttel was simpel: Mien Sparta mos egal sneller. Ha’k ‘t eenmoal veur mekaar, dan trearen ik um an en krop ik d'r op. Boek op ‘n tank en dan moar kieken op d’n teller. Helmen droegen wi'j niet. Die waren ok niet verplicht. Of i’j mos ‘n motor willen jagen. In Beltrum ha’j wel ‘n paar van die motorri’jers. Bekend is ‘t verhaal oaver hoe ze op ‘n keer noar ’n slijterij hen gingen um jenever in te sloan. Toen ze weer noar buten hen liepen hef een van de hun de flessen te barsten loaten vallen. Alle motormuze bunt toen heel snel deur de knieën gezakt. Ze drukken de lippen op ‘t asfalt um de restanten op te slurpen. Zal vast ‘n mooi gezicht wean gewes. Op zijn beruchte Sparta sjeesde Willem iedere morgen naar de Lagere Technische School in Klein-Borculo. Deze opleiding was niet zijn eerste keus. Het liefste was hij boer geworden, net als zijn vader, maar dat kon niet, hoe jammer Willem dat ook vond. Hij koos op de LTS voor de specialisatie houtbewerking. De praktijkgerichte studie beviel hem goed. Op de school in Klein-Borculo maakte Willem kennis met Joop Klein Goldewijk. Ze hadden allebei lange haren. Hierdoor waren ze allebei buitenbeentjes. Dat schiep een band. Behalve hetzelfde kapsel deelden ze tevens een gezamenlijke passie voor muziek, en dan vooral blues en rock & roll. Joop luisterde niet alleen naar muziek; hij speelde zelf ook gitaar. Hij demonstreerde Willem hoe bekende melodieën werden gespeeld. Daarna gaf hij de gitaar aan Willem, die dan probeerde, zo goed en zo kwaad als het ging, om de vingervlugge handelingen in de smiezen te krijgen. Joop en Willem besloten al snel om een bandje te beginnen. Joop zou slaggitaar gaan spelen en Willem zou de basgitaar voor zijn rekening nemen. Ik wet eerlek gezegd niet of de basgitaar goed bi’j mien passen. Ik denk eerder dat ik goed bi’j de basgitaar passen. As i’j van ‘n band ‘n foto ziet is ‘t in negen van de tien gevallen al wal in te schatten wie de basgitaar spølt. In mien geval ging dat ok op. De basgitaar is een elektrische gitaar met vier dikke snaren. Deze worden op dezelfde manier gestemd als de bovenste vier snaren van een gewone elektrische gitaar, maar dan een octaaf lager. De voorganger van de basgitaar was de contrabas. Van oudsher waren bassisten grote kerels. Alleen zij konden eigenhandig een contrabas verslepen. Mensen met een normaal postuur hadden voor het transporteren ervan een kruiwagen nodig. Of een ezel. De verschijning van de basgitaar was in dit opzicht echt een uitkomst. Zowel voor de bassisten als voor de ezels. De uitvinder van de basgitaar heette Leo Fender. In 1909 werd hij geboren in het immer zonnige Californië. Leo begon zijn werkzame leven als accountant. In de grote depressie van de dertiger jaren werden accountants echter overbodig. Alle spaarpotten waren leeg. Om tot die conclusie te komen hoefde men boekhouder in te huren. Dat had iedereen zelf ook al wel in de gaten. Leo weigerde bij de pakken neer te gaan en hij begon te zoeken naar een ander bron van inkomsten. Hij sloot een lening af van $ 600 en hiermee begon hij de Fender Radio Service, een radioreparatiewinkel. Er kwam veel gitaristen bij Fender langs om hun apparatuur weer te laten maken. Veel van die muzikanten klaagden steen en been over hun instrument. Leo besloot toen om zelf eens een keer een gitaar in elkaar te zetten. ‘Zo moeilijk kan dat toch niet zijn,’ mompelde Fender. Dat hij zelf voor geen meter kon spelen vond hij geen bezwaar. Na wat experimenteren lukte het hem om een degelijke gitaar te fabriceren. Zijn klanten waren lovend over dit eerste model. Leo besloot om er nog een paar te maken. Al snel verdiende hij met het handelen in gitaren meer dan met al zijn overige werkzaamheden samen. Derhalve richtte hij zich helemaal op de productie van snaarinstrumenten. Fender hield ervan om nieuwe technieken uit te proberen. Zodoende borrelde bij hem het idee naar boven om een kruising te maken van een contrabas en een elektrische gitaar. Dit ingenieuze plan resulteerde na verloop van tijd in een elektrische basgitaar: de Fender Precision Bass. Voor Willem was een Fender Precision Bass echter onbetaalbaar. Gelukkig was er een oplossing. De vader van Joop had een meubelmakerij. Hierdoor was hij zeer bedreven in het bewerken van hout. Hij zette voor Willem een basgitaar in elkaar. Hiervoor gebruikte hij de planken van een triplexkast. Willem oefende veel op deze gitaar, tot zijn vingers er zeer van deden. En al doende ging het aldoor beter. Um eerlek te wean had ik niet heel vøl muzikaal talent, moar noa heel lang oefenen begon ik ‘t in de smiezen te kriegen, enegszins. Om zijn gitaarspel verder te verbeteren ging Willem op gitaarles. Bi’j ‘n gepensioneerde man in Eibargen. Toen ik doar binnenkwam had den keerl de contrabas al kloar stoan. Hi’j wol mien noten leren leazen. Doarvan kwam echter niet al te vøl terecht. Ik kon d’r mien gewoon niet toe zetten. Doar heb ik now wal spiet van. Had ik toen moar effen deurgezet, dan had ik now gewoon de contrabas onder de knie gehad. ‘n Machteg mooi instrument, wat ik ow zeg. Ik bun moar drie keer bi’j den man op de koffie gewes. Toen ik eenmoal de boogie woogie kon spøllen vond ik ‘t best. Later heb ik nog vøl opgepikt deur te kieken en te luusteren noar andere bassisten. D’r zat beveurbeeld in The Animals ‘n beregoeie basgitarist: Chas Chandler. Dat is een van mien muzikale veurbeelden geworden. ‘n Andere bassist woar ik vøl bewondering veur had was Larry Taylor van Canned Heat. Joop en Willem probeerden samen met andere muzikanten uit de buurt om een gedegen rock-en-roll-set in elkaar te draaien. Ze noemden zich The Heats. Vier olde radio’s op ‘n vernuftege manier an mekaar gekoppeld en doar ging ’t hen. Repeteren deden ze bij Willem thuis. ‘De buren vroegen of ‘t zachter kon. Dat vroegen ze al vaak veurdat ‘t begon,’ zou Willem hier later over zingen in Alle Buurluu Ok De Meister En De Pastoor, een nummer op het tweede album van Normaal. De eerlekheid gebiedt mien te zeggen dat dit niet helemoal ‘n autobiografische tekst is. Den zin passen gewoon mooi in ‘t nummer. Wi’j woonden achteraf en doar konne wi’j zovøl ballejateren a’w moar wollen. De buurluu hadden doar gin bezwoar tegen. Starker nog, ze kwamen vaak genog effen kieken bi’j onze repetities. Hoe meer ze repeteerden, hoe beter ze werden. The Heats speelden vooral liederen van The Beatles en The Rolling Stones. Die twee groepen waren in die jaren toonaangevend. ‘The Beatles came first and they were so incredibly good,’ aldus Steven van Zandt, een van de gitaristen in de begeleidingsband van Bruce Springsteen. ‘We said to eachother: ‘We can never do that.’ Then came The Stones and we said to eachother: ‘Well, what they do, that’s possible for us.’ The Beatles hadden overal en altijd eenheid in hun outfit. Ze leken wel klonen van elkaar. Ze werden niet alleen bejubeld door tienermeiden, maar ook door hun moeders; The Beatles waren de ideale schoonzonen. Ze maakten gepolijste liederen, zoals bijvoorbeeld het mierzoete Let It Be. The Stones hadden een ander imago. Een wilder imago. Toen ze doorbraken waren hun concerten meestal na tien minuten voorbij. Niet vanwege hun beperkte repertoire, maar omdat hun opzwepende liederen tot ongeregeldheden leidden. The Beatles en The Stones werden tegenhangers van elkaar. En hier speelden beide partijen handeg op in. Zo kwamen de Stones, een paar weken na het verschijnen van Let It Be, met een ludieke variant hierop: Let It Bleed. Je was in die jaren òf voor The Beatles òf voor The Rolling Stones. In ’t algemeen koazen de stadse luu meer veur de Beatles. In de dorpen ging de veurkeur noar de Stones. De liedjes van de Beatles waren heel melodieus. Misschien wal te melodieus. Ik was meer ‘n keerl veur de Stones. Die waren ‘n betjen ruiger. Net as ik.

€20.00

Bij aanschaf van 2 of meer dezelfde /verschillende boeken ontvangt u 5 euro korting